Zielone miejsca pracy – wprowadzenie
Zawartość:
- Wprowadzenie – Zielona transformacja
- Zielona gospodarka i możliwości kariery w tym sektorze
- Kategoryzacja zawodów pod względem wpływu na ekologię i zrównoważony rozwój
- Przykłady opisów zielonych stanowisk
Materiał zawiera wybrane informacje, które doradcy mogą wykorzystać podczas wdrażania zielonego doradztwa zawodowego w celu wprowadzenia, wyjaśnienia tematu lub na poszczególnych etapach działań realizowanych w ramach zielonego doradztwa zawodowego. Informacje zostały zebrane z wybranych źródeł dostępnych w 2025 r, powinny być jednak stale weryfikowane i aktualizowane.
Więcej materiałów znajdą Państwo również w naszej broszurze dotyczącej zielonego doradztwa.
- Wprowadzenie – Zielona transformacja
Cele – stworzenie podstawy do przemyśleń i dyskusji na temat wpływu zmian ekologicznych na miejsca pracy ludzi w Europie oraz przedstawienie istoty zielonej transformacji
Według dostępnych statystyk, zielona transformacja będzie miała znaczący wpływ na rynek pracy w UE. Do 2030 r. zmiany dotkną nawet 35-40% wszystkich pracujących w Unii. Wpływ ten będzie różny w zależności od sektora: niektóre miejsca pracy, zwłaszcza w sektorach zależnych od paliw kopalnych, znikną, podczas gdy nowe stanowiska zostaną utworzone w dziedzinach powiązanych z energią odnawialną, efektywnością energetyczną i tworzeniem gospodarek o obiegu zamkniętym.
Szacuje się, że wdrożenie Europejskiego Zielonego Ładu może stworzyć do 1 miliona nowych miejsc pracy w sektorze energii odnawialnej i innych związanych z ochroną środowiska. Z drugiej strony, w tradycyjnych sektorach energochłonnych, takich jak wydobycie węgla czy produkcja cementu, nawet 1,5 miliona miejsc pracy może zostać zlikwidowanych. Radykalna transformacja nie będzie jednak dotyczyć wszystkich miejsc pracy.
Według niektórych badań (Workforce sustainability: recent policy concerns and their implications for careers thinking, Chris Warhurst, NICEC 2024) nawet 40% miejsc pracy ma pewien związek z zieloną transformacją. Z tej liczby jednak tylko 4% to nowe zawody, dla 10% profesji zauważalne będzie zwiększone zapotrzebowanie ze względu na zieloną transformację, a 26% to istniejące zawody, w których ze względu na zieloną transformację wymagane będzie zdobycie nowej wiedzy lub umiejętności.
W Europie Zielona Transformacja przyniesie znaczące zmiany na rynku pracy. Wpłyną one głównie na przemysł wydobywczy i inne wysokoemisyjne sektory. Jednak całkowita liczba miejsc pracy, które powstaną w wyniku zmian, nie jest jeszcze znana. Oczekuje się, że przyszły rozwój sektorów energii odnawialnej, efektywności energetycznej i innowacji stworzy nowe możliwości zatrudnienia, ale będzie również w dużym stopniu wymagał przekwalifikowania pracowników z tradycyjnych sektorów.
Ogólnie rzecz biorąc, oczekuje się, że zielona transformacja pozytywnie wpłynie na zatrudnienie netto, zwłaszcza jeśli przekwalifikowanie i transformacja technologiczna będą kluczowymi czynnikami w tym procesie. Jednocześnie oczekuje się, że nowe zawody będą wymagać nowych umiejętności, szczególnie w obszarach technologii i cyfryzacji ( CEDEFOP ) ( Gospodarka i Finanse ).
Warunkiem osiągnięcia neutralności węglowej jest drastyczne ograniczenie emisji nie tylko w gospodarce, ale w każdym obszarze ludzkiego działania. Cele Porozumienia Paryskiego zakładają redukcję średniego śladu węglowego obywatela UE z obecnych ok. 8 ton (w zależności od kraju) do 2 ton ekwiwalentu CO2 rocznie. Iluzoryczne jest przy tym poleganie w tym zakresie na zielonym wzroście, a raczej na możliwości szybkiego i radykalnego oddzielenia (“decoupling”) wzrostu gospodarczego od emisji gazów cieplarnianych, na przykład poprzez wprowadzenie nowych procesów technologicznych i rozwój specjalistycznych umiejętności technicznych. Przy obecnym tempie dekarbonizacji gospodarki, na całkowite oddzielenie wzrostu gospodarczego od emisji, kraje o wysokim dochodzie potrzebowałyby 220 lat, wytwarzając w tym czasie 27 razy więcej gazów cieplarnianych niż wynosi ich sprawiedliwy udział (źródło: Vogel, J., & Hickel, J. (2023): Is green growth happening? An empirical analysis of achieved versus Paris-compliant CO2-GDP decoupling in high-income countries.The Lancet Planetary Health, 7(9), e759-e769. https://doi.org/10.1016/s2542-5196(23)00174-2). Przejście na zieloną gospodarkę wymaga zatem ogromnej transformacji obecnego modelu ekonomicznego, a także znaczących zmian w stylu życia każdego obywatela.
- Zielona gospodarka i możliwości kariery
Cel – przedstawienie możliwości rozwoju kariery w obszarach związanych ze zrównoważonym rozwojem, odnawialnymi źródłami energii i ekoinnowacjami.
W ramach zielonej gospodarki, możliwości rozwoju pojawiają się w takich obszarach jak:
- Odnawialne źródła energii (farmy wiatrowe, energia słoneczna)
- Zrównoważony transport (samochody elektryczne, wykorzystanie rowerów)
- Gospodarka obiegu zamkniętego (recykling, zmniejszanie ilości odpadów)
- Zrównoważone rolnictwo (produkty ekologiczne, ogrody miejskie)
- Budownictwo ekologiczne (materiały ze zrównoważonych źródeł, zielone budynki)
Odnawialne źródła energii
- Energia wodna : budowa małych elektrowni wodnych, ekologiczna regulacja rzek lub opracowywanie innowacyjnych technologii w celu zmniejszenia negatywnego wpływu na środowisko.
- Energia geotermalna : Rozwój infrastruktury w celu wykorzystania ciepła Ziemi do ogrzewania i wytwarzania energii elektrycznej.
- Biomasa i biopaliwa : Wykorzystanie odpadów biologicznych do produkcji energii lub badania nad alternatywnymi paliwami w celu ograniczenia zużycia paliw kopalnych.
- Magazynowanie energii : Badania nad nowymi rodzajami akumulatorów i innych technologii wydajnego magazynowania energii ze źródeł odnawialnych.
Zrównoważony transport
- Transport publiczny oparty na energii odnawialnej : Rozwój autobusów elektrycznych, pociągów zasilanych energią słoneczną i innych zrównoważonych rozwiązań w zakresie transportu publicznego.
- Technologie wodorowe : Badania i rozwój napędu wodorowego dla samochodów, statków i samolotów.
- Współdzielona mobilność : Platformy do współdzielenia samochodów lub rowerów elektrycznych i skuterów, pozwalające zmniejszyć liczbę pojazdów na drogach.
- Inteligentne miasta : Systemy usprawniające ruch uliczny i zmniejszające zatory komunikacyjne w miastach dzięki wykorzystaniu czujników i sztucznej inteligencji.
Gospodarka obiegu zamkniętego
- Upcykling : przekształcanie starych rzeczy i materiałów, na przykład odpadów przemysłu tekstylnego lub elektroniki, w nowe, bardziej wartościowe produkty.
- Ekoprojektowanie : Rozwój produktów, które od samego początku są zaprojektowane tak, aby można je było łatwo poddać recyklingowi lub ponownie wykorzystać.
- Wypożyczanie i udostępnianie produktów : Modele biznesowe oparte na wypożyczaniu produktów zamiast ich kupowania (np. wypożyczalnie elektroniki, odzieży, narzędzi).
- Materiały biodegradowalne : Badania i produkcja materiałów, które naturalnie rozkładają się w przyrodzie bez pozostawiania śladów (opakowania, alternatywy dla tworzyw sztucznych).
Zrównoważone rolnictwo
- Agroleśnictwo : połączenie rolnictwa i leśnictwa, w którym drzewa i rośliny uprawne rosną na tym samym terenie, pozwalając uzyskiwać zrównoważone dochody.
- Permakultury : Projektowanie samowystarczalnych ekosystemów, które minimalizują nakłady z zewnątrz i maksymalizują bioróżnorodność.
- Farmy wertykalne : Gospodarstwa rolne zakładane w wysokich budynkach w miastach; oszczędzają miejsce i wodę oraz produkują żywność lokalnie.
- Hydroponika i akwaponika : uprawa roślin bez gleby, w kontrolowanym środowisku lub w połączeniu z akwakulturą w zamkniętym, zrównoważonym cyklu.
Ekologiczne budownictwo
- Zielone dachy i elewacje : Budynki z roślinami na dachach i elewacjach, które obniżają temperaturę w miejskich wyspach ciepła i poprawiają jakość powietrza.
- Domy pasywne : budynki o bardzo niskim zużyciu energii, świetnie izolowane, zaprojektowane tak, aby maksymalnie wykorzystać słońce, wiatr i cień.
- Naturalne materiały budowlane : Używanie materiałów takich jak konopie, glina lub słoma, które są odnawialne i mają niski ślad węglowy.
- Rozbiórka z recyklingiem : Projektowanie budynków w sposób, który pozwala zminimalizować ilość odpadów z rozbiórki poprzez ponowne wykorzystanie materiałów z istniejących konstrukcji.
- Kategoryzacja zawodów pod względem ich wpływu na ekologię i zrównoważony rozwój
Cele – zapoznanie się z definicją zielonych zawodów, podział zawodów na zielone (ekologiczne), żółte (ekologizujące), białe (neutralne) i brązowe (szkodliwe).
Zielone (ekologiczne) zawody to wszystkie zawody, których celem jest ochrona Ziemi i jej dobrostanu, zachowanie możliwości rozwoju ludzkości, ale bez negatywnego wpływu na stan środowiska. Pracujący w nich ludzie wykorzystują posiadane umiejętności do zarządzania, mierzenia i korygowania negatywnego wpływu gospodarki na środowisko oraz zapobiegania mu. Takie zawody są bezpośrednio związane ze zrównoważoną gospodarką i ochroną środowiska.
Krótko mówiąc, zielony zawód to praca, która bezpośrednio przyczynia się do ochrony środowiska i przywracania natury wokół nas. Definicja zielonych zawodów według Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) brzmi: Miejsca pracy są zielone, gdy pomagają zmniejszyć negatywny wpływ na środowisko i w efekcie prowadzą do powstawania zrównoważonych środowiskowo, ekonomicznie i społecznie przedsiębiorstw i gospodarek.
Mówiąc dokładniej, zielone zawody to przyzwoite miejsca pracy , które pozwalają:
- zmniejszyć zużycie energii i surowców,
- ograniczyć emisję gazów cieplarnianych,
- zminimalizować ilość odpadów i zanieczyszczeń,
- chronić i przywracać ekosystemy.
Żółte, czyli możliwe do “zazielenienia” zawody: Ich głównym celem nie jest ochrona środowiska, ale przydatne są w nich nowe “zestawy umiejętności”, służące znaczącym i wymiernym działaniom biznesowym związanym z ochroną środowiska; zmierzają w kierunku zrównoważonego rozwoju.
Zrównoważony rozwój oznacza możliwość zaspokajania nie tylko obecnych potrzeb, ale także potrzeb przyszłych pokoleń. Zrównoważone zawody to takie, których celem jest osiągnięcie lub stworzenie czegoś, co przetrwa w przyszłości. Myli się ten, kto sądzi, że jest to możliwe tylko w bardzo szczególnych zawodach lub firmach, w których pracownicy aktywnie przyczyniają się do ochrony środowiska i dbają o naturę. Zrównoważone zawody to takie, które mogą mieć pozytywny wpływ na środowisko nie tylko bezpośrednio, ale także pośrednio.
Według badania, zrównoważone zawody można znaleźć wszędzie tam, gdzie firmy i ich pracownicy dążą do zmian sposobu prowadzenia działalności na bardziej przyjazny dla zasobów i klimatu. Na przykład, zawody związane z wytwarzaniem produktów, technologii i usług są również uważane za zrównoważone, jeśli koncentrują się na zapobieganiu szkodom dla środowiska i ochronie zasobów naturalnych. Zrównoważony rozwój jest zatem zasadniczo możliwy we wszystkich obszarach, niezależnie od tego, czy chodzi o technologię, produkcję tekstyliów, sektor spożywczy, hotelarstwo, czy komunikację.
W gospodarce istnieje obecnie “zielona luka”, która oferuje pracownikom możliwość połączenia własnych aspiracji, zainteresowań i umiejętności. Na przykład murarz też może pracować w sposób zrównoważony, jeśli w swojej pracy zadba o prawidłową izolację budynku, tak aby przyszli lokatorzy nie musieli zbyt wiele płacić za ogrzewanie.
Przykłady: rolnik w produkcji ekologicznej, drwal w zrównoważonej gospodarce leśnej, instalator pomp ciepła, murarz w budownictwie ekologicznym
Neutralne – inaczej “białe”, to zawody, które nie są ani przyjazne dla środowiska, ani szkodliwe – mają neutralny wpływ.
Przykłady: księgowy w banku
Szkodliwe, czyli “brązowe, to zawody, które mają szkodliwy wpływ na środowisko.
Przykłady: miejsca pracy w sektorach, które nie dbają o wpływ na środowisko (np. przemysł chemiczny).
- Przykłady opisów zielonych miejsc pracy, które można wykorzystać w ramach aktywności
Cel – lepsze zrozumienie konkretnych możliwości związanych z zielonymi miejscami pracy
konsultant ds. energii :
Doradza konsumentom, jak oszczędzać energię. Działa dwutorowo: pomaga konsumentom obniżyć rachunki za energię elektryczną, jednocześnie promując wykorzystanie energii odnawialnej. Może sugerować różne rozwiązania energetyczne i urządzenia, które zużywają mniej energii.
instalator paneli słonecznych
Instaluje, naprawia i konserwuje panele fotowoltaiczne (produkujące energię elektryczną) lub kolektory słoneczne (wytwarzają ciepłą wodę do celów grzewczych i bytowych). Przed rozpoczęciem instalacji dokonuje pomiarów, doradza klientowi i informuje go o szacowanej produkcji w zależności od ilości światła słonecznego, a także o czasie i kosztach, etapach i postępach prac instalacyjnych.
urzędnik ds. edukacji ekologicznej
Wspiera, prowadzi i aktywizuje grupy szkolne i pozaszkolne, a także osoby dorosłe, w celu podnoszenia świadomości na temat przyrody i ochrony środowiska. Tworzy i wdraża działania edukacyjne oparte na wiedzy ekologicznej.
osoba odpowiedzialna za obszary dziedzictwa naturalnego
Tworzy, wdraża i zarządza środkami służącymi ochronie i wzmocnieniu tego dziedzictwa. Jest odpowiedzialna za projekty realizowane w określonej lokalizacji: prace rozwojowe, rozwój turystyki i inne.
inżynier ds. energii odnawialnej
Specjalizuje się w transformacji energetycznej i nowych źródłach energii. Pracuje nad projektami związanymi z biomasą, energią wiatrową, wodną, słoneczną i geotermalną. Uruchamia obiekty, modernizuje je i przyczynia się do usprawnienia istniejących technologii lub odkrywania nowych źródeł energii.
osoba promująca właściwą segregację odpadów – informuje mieszkańców i promuje wśród nich selektywną zbiórkę odpadów. Jest podstawowym łącznikiem między użytkownikami a firmami odbierającymi odpady. Jej rolą jest zachęcanie mieszkańców do właściwego segregowania odpadów (surowców wtórnych, szkła, papieru, odpadów wielkogabarytowych, baterii i tuszy) w ramach polityki ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju.