Identyfikacja momentów rezonansu
Narzędzie to jest prostą adaptacją istniejących praktyk, które koncentrują się na identyfikacji mocnych stron poprzez historie sukcesu klientów (np. koło opowieści Normana Amundsona). Może być wykorzystywane w pracy indywidualnej do odkrywania zainteresowań klienta i planowania jego rozwoju w odpowiedzi na potrzeby świata.
Inspiracja dla narzędzia
Hartmut Rosa: Niekontrolowanie świata
Cathy Brown: Przedstawiamy rezonans kariery https://nicecjournal.co.uk/index.php/nc/article/view/481
Ludzie nie są autonomicznymi, samowystarczalnymi istotami; są relacyjni i żyją poprzez połączenia ze światem. Rezonans to koncepcja opracowana przez niemieckiego socjologa Hartmuta Rosę. Oznacza sposób bycia w świecie, który daje poczucie życia, więzi i sensu — zamiast kontroli, wykorzystywania i dominacji. Rosa nakreśla rezonans poprzez istotne momenty:
- Uczucie – bycie dotkniętym lub poruszonym przez coś; doświadczenie, które wpływa na nasze emocje.
- Reakcja emocjonalna – odpowiadamy w autentyczny, emocjonalnie zaangażowany sposób i doświadczamy poczucia własnej skuteczności.
- Transformacja – doświadczenie rezonansu zmienia zarówno człowieka, jak i świat, który go otacza.
- Niedostępność – rezonansu nie da się kontrolować ani wymusić. Tymczasem we współczesnym świecie jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że wszystko jest dostępne, pod kontrolą i traktowane jak zasób lub towar — a to prowadzi do poczucia niedostępności.
Współczesne społeczeństwa często prowadzą do poczucia odłączenia od świata — poprzez nacisk na kontrolę, tempo i wydajność. Rezonans jest tu alternatywą: nie oznacza stałej harmonii, lecz żywą relację, w której jest napięcie, zmiana i sens. Rosa wyróżnia cztery kluczowe obszary, w których może wystąpić rezonans: interpersonalny (rodzina, przyjaciele, społeczność), materialny/techniczny (praca rękami, rzemiosło, narzędzia), instytucjonalny (szkoła, praca, zaangażowanie polityczne), egzystencjalny/naturalny (natura, sztuka, religia, śmierć).
Uzasadnienie: Dlaczego jest to potrzebne?
W rozwoju kariery koncepcja rezonansu może stanowić przeciwwagę dla dominującej logiki utylitarnej (“Gdzie są potrzeby rynku pracy, jaka jest najbardziej efektywna ścieżka kariery pod względem perspektyw rynku pracy?” lub “Gdzie jest najlepszy zwrot z inwestycji, jeśli pójdę na szkolenie?”), z głębszą refleksją: “Gdzie czuje się Pan(i) żywy(a), połączony(a), przekształcony(a)?”). Te doświadczenia rezonują z afektywnym wymiarem doradztwa zawodowego. Wielu klientów czuje się odłączonych nie tylko od siebie, ale także od społeczeństwa lub natury (doświadczenia z bzdurną pracą, brak znaczenia). Ta faza pokazuje, że coś jest “nie tak” – w tym czasami kryzys ekologiczny.
Cele
Pod koniec sesji klient powinien potrafić:
- Zrozumieć pojęcie rezonansu
- Zidentyfikować swoje doświadczenia rezonansu w różnych obszarach życia i wykorzystać je do zastanowienia się nad swoją przyszłą ścieżką kariery.
- Doradca prosi klienta o krytyczną refleksję nad alienacją w obecnym systemie zatrudnienia.
Potrzebne zasoby:
Poniższy zeszyt ćwiczeń.
Działania:
1. Specjalista ds. rozwoju kariery może wyjaśnić to ćwiczenie, zwracając się do klienta w następujący sposób:
“Nie musi Pan(i) dokładnie wiedzieć, co chce robić za pięć lat. Nie ma znaczenia, że nie ma Pan(i) teraz idealnego planu. To, czego będziemy wspólnie szukać, to sygnały, momenty, w których czuł/a się Pan(i) dobrze i w pełnej zgodzie ze światem. Na podstawie tych momentów będziemy stopniowo odkrywać możliwe kierunki rozwoju. Celem nie jest zaplanowanie wszystkiego, ale znalezienie tego, co do Pana(i) przemawia, co rezonuje“.
Po pierwsze, proszę poprosić osobę, aby opowiedziała o ważnym momencie – kiedy czuła się dobrze, przydatna, dumna lub na swoim miejscu (w pracy, działaniu, zobowiązaniu, szkoleniu, sytuacji nieformalnej itp.)
| Przykładowe pytania | Przykłady odpowiedzi | |
| Co dodawało mi energii→ Co lubiłem robić? | Co dokładnie Pan(i) robił(a)? Co podobało się Panu(i) w tym momencie? | “Byłem skupiony”, “Czułem się przydatny”, “Czułem, że dobrze wykonałem zadanie”, “Miałem zaufanie do siebie”. |
| Z kim lub dla kogo było to ważne→ Z kim byłem związany? Dla kogo to miało znaczenie? (a person, a cause, the environment) | Czy ktoś liczył się w tym momencie? Czy było to dla kogoś pomocne? | “Pomogłem komuś”, “Zrobiliśmy to jako zespół”, “Widziałem, że było to przydatne”. |
| Czego mnie to nauczyło lub zmieniło we mnie→ Co zrozumiałem lub czego się nauczyłem? | Czy po tej chwili postrzegał(a) Pan(i) rzeczy inaczej? Czy zrozumiał(a) Pan(i) coś o sobie lub o świecie? | “Zobaczyłem, że jestem w stanie…”, “Chciałbym to powtórzyć”, “Podjąłem decyzję”. |
| Czego nie planowałem→ Co mnie zaskoczyło? | Czy wydarzyło się coś nieoczekiwanego? Czy coś Pana/Panią zaskoczyło, wstrząsnęło, dało do myślenia? | “Nie planowałem tego”, “Nie sądziłem, że mi się spodoba”, “To po prostu wpadło mi w ręce”, “Niczego nie planowałem”. |
2. W zależności od możliwości czasowych, możliwe jest zidentyfikowanie i opisanie kilku rezonujących doświadczeń w kilku obszarach życia (ludzie/relacje, natura/miejsce, praca/działania, duchowość/kultura) poprzez dostosowanie pytań. Następnie doradca zaprasza klienta do zaplanowania swojej przyszłości w oparciu o te elementy.
| Przykładowe pytania | Przykłady odpowiedzi | |
|---|---|---|
| 1. Co chciałbym znaleźć ponownie? Odkryć na nowo energię, znaczenie lub przyjemność minionej chwili | Co chciałby Pan(i) przeżyć ponownie? – Co chciałby Pan(i)i poczuć ponownie w przyszłości? Czy ta chwila wzbudziła w Panu(i) pragnienie jutra? | “Poczucie bycia komuś potrzebnym”, “Przebywanie na zewnątrz, aktywnie, w ruchu”, “Przebywanie z wartościowymi ludźmi”, “Wykonywanie czegoś konkretnego własnymi rękami” |
| 2. Co widzę na świecie, co do mnie przemawia? Zidentyfikować rzeczy wokół siebie, które wzbudzają zainteresowanie lub ciekawość | Czy jest jakaś praca, miejsce lub osoba, która jest dla Pana(i) inspirująca? Czy jest jakiś problem na świecie, który Pana/Panią niepokoi? W czym chciałby/chciałaby Pan(i) pomóc lub się zaangażować? | “Working with children” “Taking care of naturem animals” “Helping isolated or elderly people “” Participating in a shared vegetable garden” |
| 3. Co mógłbym teraz wypróbować? Zidentyfikować małe, konkretne działanie, które można przetestować i które angażuje bez presji. | Czy jest coś, co mógłby Pan(i) wypróbować bez wywierania na siebie zbyt dużej presji? Wizyta, spotkanie, krótkie działanie? Może rozmowa z kimś? | “Proszę towarzyszyć znajomemu, który pracuje jako wolontariusz” “Proszę porozmawiać z kimś, kto wykonuje tę pracę”. |
3. Podsumowując, specjalista ds. rozwoju kariery może zasugerować uzupełnienie zdań, aby zachęcić klienta do podjęcia działań i wpłynięcia na ich związek z potrzebami świata.
Zeszyt ćwiczeń
1 Moje momenty rezonansu
| Co dodawało mi energii→ Co lubiłem robić? | |
| Z kim lub dla kogo było to ważne→ Z kim byłem związany? Dla kogo to miało znaczenie? | |
| Czego mnie to nauczyło lub zmieniło we mnie→ Co zrozumiałem lub czego się nauczyłem? | |
| Czego nie planowałem→ Co mnie zaskoczyło? |
2 Nie muszę wiedzieć wszystkiego. Mogę iść naprzód, słuchając tego, co mnie wzywa.
| Co chciałbym znaleźć ponownie W przyszłości chciałbym/chciałabym ponownie doświadczyć tego rodzaju chwili… (np. poczucia przydatności, pomagania, tworzenia, przebywania na świeżym powietrzu, nawiązywania kontaktów z ludźmi…). | |
To, co widzę w świecie, który do mnie przemawia Wokół mnie widzę rzeczy, które mnie przyciągają, stanowią dla mnie wyzwanie lub mnie dotykają… (np. praca, sprawa, potrzeba, miejsce, osoba…). | |
| Co mógłbym teraz wypróbować Małe działanie, test, spotkanie, które mógłbym wkrótce zorganizować… Aby sprawdzić, czy mi się to podoba, czy to do mnie przemawia (np. porozmawiać z kimś, odwiedzić miejsce, zanurzyć się, spotkać się ze stowarzyszeniem, uzyskać informacje…). |
3. Nie znam wszystkich odpowiedzi, ale wiem, że…
- Mały krok, który mogę zrobić bez wywierania na siebie presji:
- Jedna rzecz, którą chciałbym “poczuć” przed podjęciem decyzji:
- Co czasami mnie blokuje (i czego nie muszę naprawiać od razu):
- Czuję się swobodniej, gdy…
- Jedna rzecz na świecie, która mnie porusza i do której chciałbym się przyczynić, nawet w niewielkim stopniu:
Działania rozszerzające
Alternatywne pytania mogą być stosowane w przypadku klientów, którzy doświadczają wypalenia, alienacji:
- W jakich sytuacjach czuje się Pan(i) odłączony(a), odrętwiały(a) lub jakby Pan(i) po prostu “funkcjonował(a)”? Gdzie w swojej pracy czuje się Pan(i) wyciszony/a lub wyczerpany/a?
- Jak wyglądałaby mniej alienująca, bardziej “rezonująca” wersja Pana(i) pracy?
Aby rozszerzyć zakres dyskusji poza tradycyjne rozumienie, można zachęcić klienta do zidentyfikowania momentów rezonansu w następujących obszarach:
- Ludzie/Relacje
- Przyroda/Miejsca
- Praca/działanie
- Duchowy/kulturowy
Opcjonalnie: Doradca może pomóc klientom w odkrywaniu działań ogniskowych – zobowiązań, które pomagają nam wchodzić w interakcje z innymi nie jako zwykłe cele, zasoby i konsumenci, ale jako osoby, które mają coś do powiedzenia. Przypomina to “zalecenia społeczne“ stosowane w opiece nad zdrowiem psychicznym, które wspierają klientów w łączeniu się z rzeczywistymi grupami, działaniami lub przestrzeniami.