Αναγνώριση στιγμών συντονισμού
Το εργαλείο αυτό είναι μια απλή προσαρμογή των υφιστάμενων πρακτικών που εστιάζουν στον εντοπισμό των δυνατών σημείων μέσω των ιστοριών επιτυχίας των ωφελούμενων (π.χ. ο τροχός της ιστορίας του Norman Amundson). Μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τα άτομα για να εντοπίσουν τα ενδιαφέροντά τους και να προβάλουν τον εαυτό τους σύμφωνα με τις ανάγκες του κόσμου.
Έμπνευση για το εργαλείο
Hartmut Rosa : Το ανεξέλεγκτο του κόσμου
Cathy Brown: Cathy Brown: Εισαγωγή στην έννοια του επαγγελματικού συντονισμού https://nicecjournal.co.uk/index.php/nc/article/view/481
Οι άνθρωποι δεν είναι αυτόνομα, αυτάρκη όντα- είναι σχεσιακά και ζουν μέσα από τις σχέσεις τους με τον κόσμο. Ο συντονισμός είναι μια έννοια που ανέπτυξε ο Γερμανός κοινωνιολόγος Hartmut Rosa – είναι ένας τρόπος συνάντησης με τον κόσμο που επιτρέπει την αίσθηση της ζωντάνιας, της σύνδεσης και του νοήματος, σε αντίθεση με έναν τρόπο που χαρακτηρίζεται από την κατάκτηση, τον έλεγχο, τον ωφελιμισμό… Ο Rosa σκιαγραφεί τον συντονισμό μέσα από ουσιαστικές στιγμές:
- Στοργή – Να μας αγγίζει ή να μας συγκινεί κάτι, μια εμπειρία που μας καλεί.
- Συναισθηματικά ανταποκρινόμενη αντίδραση – Ανταποκρινόμαστε με κάποιον αυθεντικό, συναισθηματικά επενδυμένο τρόπο και βιώνουμε την αυτοαποτελεσματικότητα.
- Μετασχηματισμός – Μια εμπειρία συντονισμού μεταμορφώνει τόσο το άτομο όσο και τον κόσμο που συναντά.
- Μη διαθεσιμότητα – Ο συντονισμός δεν μπορεί να ελεγχθεί ή να εξαναγκαστεί. Αντίθετα, στον σημερινό κόσμο έχουμε συνηθίσει τα πάντα να είναι διαθέσιμα, να ελέγχονται, να χρησιμοποιούνται (ως πόρος ή εμπόρευμα) – η εμπειρία της μη διαθεσιμότητας.
Οι σύγχρονες κοινωνίες συχνά παράγουν αποξένωση (μια ψυχρή, βουβή, αποσυνδεδεμένη σχέση με τον κόσμο) λόγω των πιέσεων του ελέγχου, της ταχύτητας, της απόδοσης. Ο συντονισμός προτείνεται ως εναλλακτική λύση – όχι η συνεχής αρμονία, αλλά μια ζωντανή σχέση με τριβές, μετασχηματισμούς και νόημα. Η Rosa εντοπίζει τέσσερις βασικούς τομείς στους οποίους μπορεί να εμφανιστεί συντονισμός: διαπροσωπικός (οικογένεια, φίλοι, κοινότητα), υλικός/τεχνικός (δουλεύοντας με τα χέρια, χειροτεχνίες, εργαλεία), θεσμικός (σχολείο, εργασία, πολιτική δέσμευση), υπαρξιακός/φυσικός (φύση, τέχνη, θρησκεία, θάνατος)
Τεκμηρίωση: Γιατί είναι αναγκαίο;
Στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας, η έννοια του συντονισμού μπορεί να αντισταθμίσει την κυρίαρχη ωφελιμιστική λογική (“Πού είναι οι ανάγκες της αγοράς εργασίας, ποια είναι η πιο αποτελεσματική πορεία σταδιοδρομίας από την άποψη των προοπτικών της αγοράς εργασίας;” ή “Πού είναι η καλύτερη απόδοση της επένδυσης αν κάνω κατάρτιση;”), με έναν βαθύτερο προβληματισμό: “Πού αισθάνεστε ζωντανός, συνδεδεμένος, μεταμορφωμένος;”). Αυτές οι εμπειρίες συντονίζονται με τη συναισθηματική διάσταση του επαγγελματικού προσανατολισμού. Πολλοί ωφελούμενοι αισθάνονται αποκομμένοι όχι μόνο από τον εαυτό τους, αλλά και από την κοινωνία ή τη φύση (εμπειρίες από αδιάφορες δουλειές, έλλειψη νοήματος). Αυτή η φάση φέρνει στην επιφάνεια ότι κάτι “δεν πάει καλά” – συμπεριλαμβανομένης, μερικές φορές, της οικολογικής κρίσης.
Στόχοι
Στο τέλος της συνεδρίας οι ωφελούμενοι και οι μαθητές θα είναι σε θέση να:
- Κατανοήσουν την ιδέας του συντονισμού
- Να εντοπίσουν τις εμπειρίες συντονισμού τους σε διάφορους τομείς της ζωής και να τις χρησιμοποιήσουν για να σκεφτούν τη μελλοντική τους πορεία
- Σκεφτούν κριτικά για την αποξένωση στο σημερινό σύστημα απασχόλησης
Απαιτούμενοι πόροι
Το παρακάτω βιβλίο εργασίας.
Δραστηριότητες
1. Ο σύμβουλος σταδιοδρομίας μπορεί να εισάγει τη δραστηριότητα ως εξής:
“Δεν χρειάζεται να ξέρετε ακριβώς τι θέλετε να κάνετε σε πέντε χρόνια. Δεν έχει σημασία αν δεν έχετε ένα τέλειο σχέδιο. Αυτό που θα αναζητήσουμε μαζί είναι τα σημάδια, οι στιγμές που αισθανθήκατε καλά, χρήσιμοι, περίεργοι ή συνδεδεμένοι με τον κόσμο. Από αυτές τις στιγμές, θα εξερευνήσουμε, σιγά-σιγά, πιθανές κατευθύνσεις. Ο στόχος δεν είναι να σχεδιάσουμε τα πάντα, αλλά να βρούμε αυτό που σας καλεί, αυτό που σας αγγίζει”.
Κατ’ αρχάς, ζητήστε από το άτομο να αφηγηθεί μια ηχηρή στιγμή – όταν αισθάνθηκε καλά, χρήσιμος, περήφανος ή στη θέση του (σε μια δουλειά, μια δραστηριότητα, μια δέσμευση, ένα σεμινάριο, μια άτυπη κατάσταση κ.λπ.).
| Δείγμα ερωτήσεων | Παραδείγματα απαντήσεων | |
| Τι μου έδινε ενέργεια→ Τι μου άρεσε να κάνω; | Τι ακριβώς κάνατε; Τι σας άρεσε σε εκείνη τη στιγμή; | “Ήμουν συγκεντρωμένος”, “Ένιωσα χρήσιμος”, “Πήγε καλά”, “Είχα εμπιστοσύνη στον εαυτό μου”. |
| Με ποιον ή για ποιον ήταν σημαντικό→ Με ποιον ήμουν συνδεδεμένος; Για ποιον είχε σημασία; (ένα άτομο, μια αιτία, το περιβάλλον) | Μέτρησε κανείς εκείνη τη στιγμή; Ήταν χρήσιμο σε κάποιον; Σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό σου; | “Βοήθησα κάποιον”, “Το κάναμε ομαδικά”, “Είδα ότι ήταν χρήσιμο”. |
| Τι με δίδαξε ή άλλαξε μέσα μου→ Τι κατάλαβα ή έμαθα; | Μετά από εκείνη τη στιγμή, είδατε τα πράγματα διαφορετικά; Καταλάβατε κάτι για τον εαυτό σας ή τον κόσμο; | “Είδα ότι ήμουν ικανός”, “Θα ήθελα να το ξανακάνω”, “Πήρα μια απόφαση μετά”. |
| Τι δεν είχα σχεδιάσει→ Τι ήταν έκπληξη; | Συνέβη κάτι απροσδόκητο; Σας εξέπληξε, σας ταρακούνησε, σας έκανε να σκεφτείτε; | “Δεν ήταν προγραμματισμένο”, “Δεν πίστευα ότι θα μου άρεσε”, “Απλά έπεσε στην αγκαλιά μου”, “Δεν είχα σχεδιάσει τίποτα”. |
2. Ανάλογα με τον διαθέσιμο χρόνο, είναι δυνατόν να εντοπιστούν και να περιγραφούν αρκετές ηχηρές εμπειρίες σε διάφορους τομείς της ζωής (άνθρωποι/σχέσεις, φύση/χώρος, εργασία/δραστηριότητα, πνευματικότητα/κουλτούρα) προσαρμόζοντας τις ερωτήσεις. Στη συνέχεια, ο σύμβουλος σταδιοδρομίας καλεί το άτομο να προβάλει το μέλλον του με βάση αυτά τα στοιχεία
| Δείγμα ερωτήσεων | Παραδείγματα απαντήσεων | |
|---|---|---|
| 1. Τι θα ήθελα να ξαναβρώ Να ξαναβρώ την ενέργεια, το νόημα ή την ευχαρίστηση μιας στιγμής του παρελθόντος | Τι θα θέλατε να ξαναζήσετε; – Τι θα θέλατε να νιώσετε ξανά στο μέλλον σας; Αυτή η στιγμή σας έδωσε μια επιθυμία για το αύριο; | “Να νιώθεις χρήσιμος σε κάποιον”” Να είσαι έξω, σε κίνηση”” Να είσαι με καλούς ανθρώπους”” Να κάνω κάτι συγκεκριμένο με τα χέρια μου” |
| 2. Τι βλέπω στον κόσμο που μου μιλάει Εντοπίστε πράγματα γύρω σας που σας προκαλούν ενδιαφέρον ή περιέργεια | Υπάρχει μια δουλειά, ένα μέρος ή ένα πρόσωπο που σας εμπνέει; Υπάρχει κάποιο πρόβλημα στον κόσμο που σας απασχολεί; Πού θα θέλατε να βοηθήσετε ή να εμπλακείτε; | “Εργασία με παιδιά” “Φροντίδα ζώων της φύσης” “Βοήθεια σε απομονωμένα άτομα ή ηλικιωμένους” “Συμμετοχή σε κοινό λαχανόκηπο” |
| 3. Τι θα μπορούσα να δοκιμάσω τώρα Προσδιορίστε μια μικρή, συγκεκριμένη δράση που μπορεί να δοκιμαστεί και να είναι ελκυστική χωρίς πίεση | Υπάρχει κάτι που θα μπορούσατε να δοκιμάσετε χωρίς να πιέσετε πολύ τον εαυτό σας; Μια επίσκεψη, μια συνάντηση, μια σύντομη δραστηριότητα; Κάποιος να μιλήσετε; | “Συνοδεύστε έναν φίλο που κάνει εθελοντική εργασία” “Μιλήστε με κάποιον που κάνει αυτή τη δουλειά”. |
3. Τέλος, ο σύμβουλος σταδιοδρομίας μπορεί να προτείνει προτάσεις προς συμπλήρωση, για να ενθαρρύνει τους ανθρώπους να αναλάβουν δράση και να ενισχύσουν τη σύνδεσή τους με τις ανάγκες του κόσμου.
Βιβλίο εργασίας
1 Οι στιγμές συντονισμού μου
| Τι μου έδινε ενέργεια→ Τι μου άρεσε να κάνω; | |
| Με ποιον ή για ποιον ήταν σημαντικό→ Με ποιον ήμουν συνδεδεμένος; Για ποιον είχε σημασία; | |
| Τι με δίδαξε ή άλλαξε μέσα μου→ Τι κατάλαβα ή έμαθα; | |
| Τι δεν είχα σχεδιάσει→ Τι ήταν έκπληξη; |
2 Δεν χρειάζεται να γνωρίζω τα πάντα. Μπορώ να προχωρήσω μπροστά ακούγοντας αυτό που με καλεί.
| Τι θα ήθελα να ξαναβρώ Στο μέλλον, θα ήθελα να ξαναζήσω στιγμές όπως αυτή… (π.χ. να νιώθω χρήσιμος, να βοηθάω, να δημιουργώ, να βρίσκομαι στην ύπαιθρο, να συνδέομαι με ανθρώπους…) | |
Αυτό που βλέπω στον κόσμο και με εμπνέει Γύρω μου, βλέπω πράγματα που με ελκύουν, με προκαλούν ή με αγγίζουν… (π.χ. μια δουλειά, ένας σκοπός, μια ανάγκη, ένας τόπος, ένα άτομο…). | |
| Τι θα μπορούσα να δοκιμάσω τώρα Μια μικρή πράξη, μια δοκιμή, μια συνάντηση που θα μπορούσα να κάνω σύντομα… Για να δω αν μου αρέσει, αν μου ταιριάζει (π.χ.: να μιλήσω με κάποιον, να επισκεφτώ ένα μέρος, να κάνω μια εμβάθυνση, να γνωρίσω έναν σύλλογο, να πάρω πληροφορίες…) |
3. Δεν έχω όλες τις απαντήσεις, αλλά ξέρω ότι…
- Ένα μικρό βήμα που μπορώ να κάνω χωρίς να πιέζω τον εαυτό μου:
- Ένα πράγμα που θα ήθελα να “νιώσω” πριν αποφασίσω:
- Αυτό που μερικές φορές με μπλοκάρει (και το οποίο δεν χρειάζεται να λύσω αμέσως):
- Αισθάνομαι πιο ελεύθερος να προχωρήσω μπροστά όταν…
- Ένα πράγμα στον κόσμο που με συγκινεί και στο οποίο θα ήθελα να συνεισφέρω, έστω και λίγο :
Δραστηριότητες επέκτασης
Οι εναλλακτικές ερωτήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν με πελάτες που βιώνουν εξουθένωση, αποξένωση:
- Σε ποιες καταστάσεις αισθάνεστε αποσυνδεδεμένοι, μουδιασμένοι ή σαν να “λειτουργείτε”; Πού αισθάνεστε βουβός ή εξαντλημένος στη δουλειά σας;
- Πώς θα ήταν μια λιγότερο αποξενωτική, πιο “ηχηρή” εκδοχή της δουλειάς σας;
Για να διευρυνθεί το πεδίο της συζήτησης πέρα από την παραδοσιακή αντίληψη, ο ωφελούμενος μπορεί να ενθαρρυνθεί να εντοπίσει στιγμές απήχησης στους ακόλουθους τομείς:
- Άνθρωποι/Σχέσεις
- Φύση/χώροι
- Εργασία/Δραστηριότητα
- Πνευματική/Πολιτιστική
Προαιρετικά: Βοηθήστε τους ωφελούμενους να διερευνήσουν τις εστιακές δραστηριότητες – δεσμεύσεις που μας βοηθούν να αλληλεπιδράσουμε με τους άλλους όχι ως απλά αντικείμενα, πόρους και καταναλωτές, αλλά ως ενσαρκωμένα πρόσωπα που έχουν κάτι να πουν. Είναι παρόμοιο με την “κοινωνική συνταγογράφηση“ που χρησιμοποιείται στη φροντίδα ψυχικής υγείας, η οποία υποστηρίζει τους ωφελούμενους να συνδεθούν με ομάδες, δραστηριότητες ή χώρους νοήματος του πραγματικού κόσμου.