Αναγνώριση στιγμών συντονισμού
Το εργαλείο αυτό αποτελεί μια απλή προσαρμογή υφιστάμενων πρακτικών που εστιάζουν στην αναγνώριση δυνατών σημείων μέσα από τις ιστορίες επιτυχίας των συμβουλευομένων (όπως, για παράδειγμα, ο Τροχός της Ιστορίας/Story wheel του Norman Amundson). Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ατομικό επίπεδο για τον εντοπισμό των ενδιαφερόντων τους και την προβολή του εαυτού τους στο μέλλον, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις ανάγκες του κόσμου.
Έμπνευση για το εργαλείο
Hartmut Rosa : Το ανεξέλεγκτο του κόσμου
Cathy Brown: Cathy Brown: Εισαγωγή στην έννοια του επαγγελματικού συντονισμού https://nicecjournal.co.uk/index.php/nc/article/view/481
Οι άνθρωποι δεν είναι αυτόνομα, αυτοδύναμα όντα· είναι σχεσιακά όντα και ζουν μέσα από τη σύνδεσή τους με τον κόσμο. Ο συντονισμός είναι μια έννοια που ανέπτυξε ο Γερμανός κοινωνιολόγος Hartmut Rosa – πρόκειται για έναν τρόπο αλληλεπίδρασης με τον κόσμο που επιτρέπει την αίσθηση ζωντάνιας, σύνδεσης και νοήματος, σε αντίθεση με έναν τρόπο που χαρακτηρίζεται από κατάκτηση, έλεγχο και χρησιμοθηρία. Ο Rosa περιγράφει τον συντονισμό μέσα από ορισμένες θεμελιώδεις στιγμές:
- Συγκίνηση / Άγγιγμα: Το να μας αγγίζει ή να μας συγκινεί κάτι· μια εμπειρία που μας προσκαλεί/μας καλεί.
- Συναισθηματικά Ανταποκριτική Αντίδραση: Ανταποκρινόμαστε με έναν αυθεντικό, συναισθηματικά εμπλεκόμενο τρόπο και βιώνουμε την αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητας.
- Μετασχηματισμός: Μια εμπειρία συντονισμού μετασχηματίζει τόσο το άτομο όσο και τον κόσμο με τον οποίο αλληλεπιδρά.
- Μη διαθεσιμότητα: Ο συντονισμός δεν μπορεί να ελεγχθεί ή να επιβληθεί. Αντίθετα, στον σημερινό κόσμο είμαστε συνηθισμένοι στο να είναι τα πάντα διαθέσιμα, ελεγχόμενα και αξιοποιήσιμα (ως πόρος) – τη στιγμή που ο συντονισμός προϋποθέτει την εμπειρία της μη διαθεσιμότητας.
Οι σύγχρονες κοινωνίες συχνά παράγουν αποξένωση (μια ψυχρή, βουβή, αποσυνδεδεμένη σχέση με τον κόσμο) λόγω των πιέσεων του ελέγχου, της ταχύτητας και της απόδοσης. Ο συντονισμός προτείνεται ως εναλλακτική λύση – όχι η συνεχής αρμονία, αλλά μια ζωντανή σχέση με τριβές, μετασχηματισμούς και νόημα. Η Rosa εντοπίζει τέσσερις βασικούς τομείς στους οποίους μπορεί να εμφανιστεί συντονισμός: διαπροσωπικός (οικογένεια, φίλοι, κοινότητα), υλικός/τεχνικός (δουλεύοντας με τα χέρια, χειροτεχνίες, εργαλεία), θεσμικός (σχολείο, εργασία, πολιτική δέσμευση), υπαρξιακός/φυσικός (φύση, τέχνη, θρησκεία, θάνατος).
Τεκμηρίωση: Γιατί είναι αναγκαίο;
Στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας, η έννοια του συντονισμού μπορεί να εξισορροπήσει την κυρίαρχη χρησιμοθηρική λογική («Πού βρίσκονται οι ανάγκες της αγοράς εργασίας;», «Ποια είναι η πιο αποτελεσματική διαδρομή σταδιοδρομίας όσον αφορά τις προοπτικές της αγοράς εργασίας;» ή «Πού υπάρχει η καλύτερη απόδοση επένδυσης αν επιλέξω μια κατάρτιση;»), αντιπροτείνοντας έναν βαθύτερο αναστοχασμό: «Πού νιώθεις ζωντανός, συνδεδεμένος, μετασχηματισμένος;».
Στόχοι
Στο τέλος της συνεδρίας, οι συμβουλευόμενοι και οι φοιτητές/μαθητές θα είναι σε θέση να:
- κατανοούν την έννοια του συντονισμού (resonance).
- εντοπίζουν τις δικές τους εμπειρίες συντονισμού σε διαφορετικούς τομείς της ζωής και να τις αξιοποιούν για να αναστοχαστούν πάνω στη μελλοντική τους σταδιοδρομία.
- Σκεφτούν κριτικά για την αποξένωση στο σημερινό σύστημα απασχόλησης
Απαιτούμενοι πόροι
Το παρακάτω βιβλίο εργασίας.
Δραστηριότητες
1. Ο σύμβουλος σταδιοδρομίας μπορεί να εισάγει τη δραστηριότητα ως εξής:
«Δεν χρειάζεται να γνωρίζετε ακριβώς τι θέλετε να κάνετε σε πέντε χρόνια από τώρα. Δεν πειράζει αν δεν έχετε ένα τέλειο σχέδιο. Αυτό που πρόκειται να αναζητήσουμε μαζί είναι σημάδια, στιγμές που νιώσατε όμορφα, χρήσιμοι, περίεργοι για κάτι ή συνδεδεμένοι με τον κόσμο. Μέσα από αυτές τις στιγμές, θα εξερευνήσουμε, βήμα-βήμα, πιθανές κατευθύνσεις. Ο στόχος δεν είναι να σχεδιάσουμε τα πάντα, αλλά να βρούμε τι είναι αυτό που σας προσκαλεί, τι είναι αυτό που συντονίζεται μαζί σας.»
Αρχικά, ζητήστε από τον συμβουλευόμενο να περιγράψει μια στιγμή συντονισμού – μια στιγμή που ένιωσε όμορφα, χρήσιμος, υπερήφανος ή ότι βρισκόταν στη σωστή θέση (σε μια εργασία, σε μια δραστηριότητα, σε μια εθελοντική δράση, σε ένα πρόγραμμα κατάρτισης, σε μια άτυπη κατάσταση κ.λπ.).
| Ενδεικτικές Ερωτήσεις | Παραδείγματα απαντήσεων | |
| Τι μου έδινε ενέργεια→ Τι μου άρεσε να κάνω; | Τι ακριβώς κάνατε; Τι σας άρεσε σε εκείνη τη στιγμή; | «Ήμουν συγκεντρωμένος/η», «Ένιωσα χρήσιμος/η», «Έγινε καλή δουλειά», «Είχα εμπιστοσύνη στον εαυτό μου». |
| Με ποιον ή για ποιον ήταν σημαντικό Με ποιον ήμουν συνδεδεμένος/η; Για ποιον είχε σημασία; (ένα άτομο, ένας σκοπός, το περιβάλλον) | Μετρούσε κάποιος εκείνη τη στιγμή; Ήταν χρήσιμο για κάποιον ή για κάτι μεγαλύτερο από εσάς; | «Βοήθησα κάποιον», «Το κάναμε ως ομάδα», «Είδα ότι ήταν χρήσιμο». |
| Τι με δίδαξε ή άλλαξε μέσα μου→ Τι κατάλαβα ή έμαθα; | Μετά από εκείνη τη στιγμή, είδατε τα πράγματα διαφορετικά; Καταλάβατε κάτι για τον εαυτό σας ή τον κόσμο; | «Είδα ότι ήμουν ικανός/ή», «Θα ήθελα να το ξανακάνω», «Πήρα μια απόφαση μετά». |
| Τι δεν είχα σχεδιάσει→ Τι ήταν έκπληξη; | Συνέβη κάτι απροσδόκητο; Σας εξέπληξε, σας συντάραξε, σας έβαλε σε σκέψεις; | «Δεν ήταν σχεδιασμένο», «Δεν πίστευα ότι θα μου άρεσε», «Απλώς έτυχε / μου ήρθε ουρανοκατέβατο», «Δεν είχα σχεδιάσει τίποτα». |
2. Ανάλογα με τον διαθέσιμο χρόνο, είναι δυνατόν να εντοπιστούν και να περιγραφούν διάφορες εμπειρίες συντονισμού σε πολλαπλούς τομείς της ζωής (άνθρωποι/σχέσεις, φύση/τόπος, εργασία/δραστηριότητα, πνευματικότητα/πολιτισμός), προσαρμόζοντας τις κατάλληλες ερωτήσεις. Στη συνέχεια, ο σύμβουλος σταδιοδρομίας προσκαλεί τον συμβουλευόμενο να σχεδιάσει και να προβάλει το μέλλον του με βάση αυτά τα στοιχεία.
| Ενδεικτικές Ερωτήσεις | Παραδείγματα απαντήσεων | |
|---|---|---|
| 1. Τι θα ήθελα να ξαναβρώ Να ξαναβρώ την ενέργεια, το νόημα ή την ευχαρίστηση μιας παρελθοντικής στιγμής | Τι θα θέλατε να ξαναζήσετε; – Τι θα θέλατε να νιώσετε ξανά στο μέλλον σας; Αυτή η στιγμή σας έδωσε μια επιθυμία για το αύριο; | «Να νιώθω χρήσιμος/η σε κάποιον», «Να βρίσκομαι έξω, σε κίνηση», «Να είμαι με όμορφους ανθρώπους», «Να κάνω κάτι χειροπιαστό με τα χέρια μου». |
| 2. Τι βλέπω στον κόσμο που μου μιλάει Εντοπισμός στοιχείων γύρω σας που σας προκαλούν ενδιαφέρον ή περιέργεια | Υπάρχει κάποιο επάγγελμα, ένα μέρος ή ένα πρόσωπο που σας εμπνέει; Υπάρχει κάποιο πρόβλημα στον κόσμο που σας απασχολεί; Πού θα θέλατε να βοηθήσετε ή να εμπλακείτε; | «Να εργάζομαι με παιδιά», «Να φροντίζω τη φύση / τα ζώα», «Να βοηθώ απομονωμένα άτομα ή ηλικιωμένους», «Να συμμετέχω σε έναν συλλογικό λαχανόκηπο». |
| 3.Τι θα μπορούσα να δοκιμάσω τώρα Εντοπισμός μιας μικρής, συγκεκριμένης δράσης που μπορεί να δοκιμαστεί και να είναι ελκυστική χωρίς πίεση | Υπάρχει κάτι που θα μπορούσατε να δοκιμάσετε χωρίς να ασκείτε μεγάλη πίεση τον εαυτό σας; Μια επίσκεψη, μια συνάντηση, μια σύντομη δραστηριότητα; Κάποιος να μιλήσετε; | «Να συνοδεύσω έναν φίλο που κάνει εθελοντική εργασία», «Να μιλήσω με κάποιον που κάνει αυτό το επάγγελμα». |
3. Συμπερασματικά, ο σύμβουλος σταδιοδρομίας μπορεί να προτείνει ημιτελείς προτάσεις προς συμπλήρωση, ώστε να ενθαρρύνει τους συμβουλευόμενους να αναλάβουν δράση και να ενισχύσει τη σύνδεσή τους με τις ανάγκες του κόσμου.
Βιβλίο εργασίας
1 Οι στιγμές συντονισμού μου
| Τι μου έδινε ενέργεια→ Τι μου άρεσε να κάνω; | |
| Με ποιον ή για ποιον ήταν σημαντικό→ Με ποιον ήμουν συνδεδεμένος; Για ποιον είχε σημασία; | |
| Τι με δίδαξε ή άλλαξε μέσα μου→ Τι κατάλαβα ή έμαθα; | |
| Τι δεν είχα σχεδιάσει→ Τι ήταν έκπληξη; |
2. Δεν χρειάζεται να τα γνωρίζω όλα. Μπορώ να προχωρήσω μπροστά ακούγοντας τι είναι αυτό που με προσκαλεί.
| Τι θα ήθελα να ξαναβρώ; Στο μέλλον, θα ήθελα να ζήσω ξανά αυτού του είδους τη στιγμή (π.χ. να νιώθω χρήσιμος/η, να βοηθώ, να δημιουργώ, να βρίσκομαι στη φύση, να συνδέομαι με ανθρώπους) | |
Τι βλέπω στον κόσμο που με εμπνέει; Γύρω μου βλέπω πράγματα που με προσελκύουν, με προκαλούν ή με αγγίζουν… (π.χ. ένα επάγγελμα, ένας σκοπός, μια ανάγκη, ένας τόπος, ένα πρόσωπο) | |
| Τι θα μπορούσα να δοκιμάσω τώρα; Μια μικρή δράση, μια δοκιμή, μια συνάντηση που θα μπορούσα να κάνω σύντομα. Για να δω αν μου αρέσει (π.χ. να μιλήσω με κάποιον, να επισκεφτώ έναν χώρο, να κάνω μια βιωματική εμπειρία, να γνωρίσω έναν σύλλογο, να συλλέξω πληροφορίες) |
3. Δεν έχω όλες τις απαντήσεις, αλλά ξέρω ότι…
- Ένα μικρό βήμα που μπορώ να κάνω χωρίς να πιέζω τον εαυτό μου:
- Ένα πράγμα που θα ήθελα να«νιώσω» πριν αποφασίσω:
- Αυτό που μερικές φορές με μπλοκάρει (και το οποίο δεν χρειάζεται να λύσω αμέσως):
- Αισθάνομαι πιο ελεύθερος να προχωρήσω μπροστά όταν…
- Ένα πράγμα στον κόσμο που με συγκινεί και στο οποίο θα ήθελα να συνεισφέρω, έστω και λίγο :
Συμπληρωματικές δραστηριότητες
Εναλλακτικός τρόπος διερεύνησης μπορεί να χρησιμοποιηθεί με συμβουλευόμενους που βιώνουν επαγγελματική εξουθένωση (burnout) ή αποξένωση:
- Σε ποια πλαίσια αισθάνεστε αποσυνδεδεμένος/η, «μουδιασμένος/η» ή ότι απλώς «διεκπεραιώνετε» πράγματα; Πού νιώθετε «βουβός/ή» ή εξαντλημένος/η στην εργασία σας;
- Πώς θα έμοιαζε μια λιγότερο αποξενωτική και πιο «συντονισμένη» εκδοχή της εργασίας σας;
Για να διευρυνθεί το πεδίο της συζήτησης πέρα από την παραδοσιακή προσέγγιση, ο συμβουλευόμενος μπορεί να ενθαρρυνθεί να εντοπίσει στιγμές συντονισμού στους ακόλουθους τομείς:
- Άνθρωποι/Σχέσεις
- Φύση/τόποι
- Εργασία/Δραστηριότητα
- Πνευματικότητα / Πολιτισμός
Προαιρετικά: Βοηθήστε τους συμβουλευόμενους να εξερευνήσουν δραστηριότητες που βοηθούν να αλληλεπιδρούν με τους άλλους όχι ως απλά αντικείμενα, πόρους ή καταναλωτές, αλλά ως έμψυχα πρόσωπα με κάτι ουσιαστικό να πουν. Πρόκειται για μια προσέγγιση παρόμοια με την «κοινωνική συνταγογράφηση» (social prescribing) που χρησιμοποιείται στη φροντίδα της ψυχικής υγείας, η οποία υποστηρίζει τους συμβουλευόμενους να συνδεθούν με ομάδες, δραστηριότητες ή χώρους νοήματος του πραγματικού κόσμου.