Τι μορφή ζωής θέλω να έχω; Η ζωή μου, η συμβολή μου
Αυτό το εργαλείο διευρύνει την παραδοσιακή οπτική για τη σταδιοδρομία και εισάγει την έννοια της «μορφής ζωής» (form of life κατά τον Jean Guichard), προκειμένου να βοηθήσει τον συμβουλευόμενο να σχεδιάσει τον ενεργό του βίο (active life) λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές διαστάσεις και σφαίρες της καθημερινότητας.
Έμπνευση για το εργαλείο
- Concevoir et orienter sa vie: Guichard, Bagnali, Cohen-Scali, Pouyaud, Robinet (2017)
- Η ανθρώπινη κατάσταση – Hannah Arendt (1958)
- Cohen-Scali, V., Drabik-Podgórna, V., Podgórny, M., Duarte, M. E., Guichard, J., Aisenson, G., Di Fabio, A., Maree, K., Masdonati, J., Nota, L., Pouyaud, J., Ribeiro, M. A., & Antonio, D. S. (2025). Νέες προοπτικές για παρεμβάσεις σχεδιασμού της ζωής στο πλαίσιο του ανθρωπόκαινου. Australian Journal of Career Development, 34(1), 5-17 . https://doi.org/10.1177/10384162241307964.
Το εργαλείο είναι εμπνευσμένο από την προσέγγιση της Αρέντ (Hannah Arendt) για τον ενεργό βίο (vita activa), η οποία έχει απλοποιηθεί για τις ανάγκες της άσκησης. Στο έργο της, The Human Condition (1958), η Arendt διακρίνει τρεις βασικές ανθρώπινες δραστηριότητες: τη βιοποριστική εργασία (labour), τη δημιουργική εργασία/έργο (work) και την πολιτική/συλλογική δράση (action). Το ονομάζει αυτό vita activa (ενεργός ζωή).
- Βιοποριστική εργασία (Labour): Η δραστηριότητα που μας κρατά στη ζωή και καλύπτει τις βιολογικές μας ανάγκες. Αφορά την επιβίωση, είναι επαναλαμβανόμενη και δεν τελειώνει ποτέ, καθώς οι ανάγκες μας επανέρχονται συνεχώς. Η Arendt τη συνδέει με την αναγκαιότητα.
- Δημιουργική εργασία / Έργο (Work): Η δραστηριότητα που δημιουργεί ανθεκτικά πράγματα, αντικείμενα και θεσμούς. Παράγει έναν τεχνητό κόσμο που διαρκεί περισσότερο από το άτομο που τον κατασκεύασε. Η Arendt τη συνδέει με τη χρησιμότητα και τη σταθερότητα.
- Δράση (Action): Η δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα ανάμεσα στους ανθρώπους όταν μιλούν, ενεργούν και αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες μαζί. Αφορά την πολιτική, την ελευθερία και τη δημιουργία μιας νέας συλλογικής πραγματικότητας. Η Arendt τη συνδέει με την ελευθερία και την πληθυντικότητα (συμβίωση με τους άλλους).
Μετά από διαδοχικές προσαρμογές, διαμορφώθηκε η παρακάτω εκδοχή για τις ανάγκες της παρούσας δραστηριότητας:
| Στήλη | Έμπνευση (Arendt) | Περιγραφή |
| Φροντίδα | Βιοποριστική εργασία | Τι ή ποιον φροντίζω; Ποιον ή τι βοηθώ; Τι κάνω που συμβάλλει στη φροντίδα των ανθρώπων, της φύσης, της ζωής; |
| Δημιουργία / Παραγωγή | Δημιουργική εργασία / Έργο | Τι κατασκευάζω, βελτιώνω, παράγω; Τι δημιουργώ ή χτίζω που κάνει τον κόσμο καλύτερο ή πιο δίκαιο; Ποια είναι ορισμένα ανθεκτικά αποτελέσματα της δραστηριότητάς μου; |
| Δέσμευση / Συμμετοχή | Δράση | Ποιες επιλογές κάνω ή ποιες δράσεις αναλαμβάνω για να υποστηρίξω τον κόσμο που θέλω; Πώς εκφράζω την άποψή μου, πώς συνδέομαι με άλλους ή πώς κάνω επιλογές που αντικατοπτρίζουν τον κόσμο στον οποίο θέλω να ζω; |
Τεκμηρίωση: Γιατί είναι αναγκαίο;
Αυτή η δραστηριότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποσυνδέσει τη μετατόπιση της προσοχής από τη στενή έννοια της εργασίας και να εισαγάγει μια εναλλακτική, πιο σύνθετη οπτική «μορφή ζωής», η οποία βοηθά τον συμβουλευόμενο να εξερευνήσει τη δυνατότητα συμβολής στη βιωσιμότητα μέσα από διαφορετικές πτυχές της ζωής του.
Στόχοι
Στο τέλος της συνεδρίας, οι συμβουλευόμενοι και οι φοιτητές/μαθητές θα είναι σε θέση να:
- κατανοούν την έννοια της «μορφής του ενεργού βίου» (form of active life).
- εξετάζουν διαφορετικές σφαίρες της ζωής και να τις συνδέουν με τις δικές τους ανάγκες, καθώς και με τις ανάγκες του κόσμου.
- αποκεντρώνουν την εργασία ως το μοναδικό πεδίο αξίας ή λήψης επαγγελματικών αποφάσεων.
- αναγνωρίζουν τη δική τους δυνατότητα δράσης (agency) μέσα από μικρές, ουσιαστικές πράξεις σε διάφορους τομείς της ζωής.
Απαιτούμενοι πόροι
Ο παρακάτω πίνακας.
Δραστηριότητες
1. Εξηγήστε τον πίνακα στον συμβουλευόμενο, για παράδειγμα: «Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η σταδιοδρομία έχει σημασία μόνο στην εργασία. Αλλά ολόκληρη η ζωή σας αφηγείται μια ιστορία για το ποιοι είστε και τι σας νοιάζει. Ας δούμε πώς συμβάλλετε ήδη στον κόσμο — και τι περισσότερο θα θέλατε να κάνετε.»
| Τομέας ζωής | Φροντίδα Τι ή ποιον φροντίζω; Ποιον ή τι βοηθώ; Τι κάνω που συμβάλλει στη φροντίδα των ανθρώπων, της φύσης, της ζωής; | Δημιουργία / παραγωγή Τι κατασκευάζω, βελτιώνω, παράγω; Τι δημιουργώ ή χτίζω που κάνει τον κόσμο καλύτερο ή πιο δίκαιο; Ποια είναι ορισμένα ανθεκτικά αποτελέσματα της δραστηριότητάς μου; | Δέσμευση / Συμμετοχή Ποιες επιλογές κάνω ή ποιες δράσεις αναλαμβάνω για να υποστηρίξω τον κόσμο που θέλω; Πώς εκφράζω την άποψή μου, πώς συνδέομαι με άλλους ή πώς κάνω επιλογές που αντικατοπτρίζουν τον κόσμο στον οποίο θέλω να ζω; |
| Οικογένεια | |||
| Εργασία / Μάθηση | |||
| Προσωπικός Τομέας / Εαυτός | |||
| Κοινότητα / Κοινωνία |
2. Βοηθήστε τους να συμπληρώσουν τον πίνακα:
Κάντε απλές καθοδηγητικές ερωτήσεις:
Φροντίδα (εστίαση στη συναισθηματική υποστήριξη, τη φυσική φροντίδα, τις καθημερινές ευθύνες, το ενδιαφέρον για τους ανθρώπους ή τη φύση)
- Ποιος εξαρτάται από εσάς; Ποιον βοηθάτε – έστω και με μικρούς τρόπους;
Δημιουργία / Παραγωγή (εστίαση στην κατασκευή, τη βελτίωση, τη δημιουργία, τη συντήρηση, την «παραγωγική εργασία»)
- · Έχετε φτιάξει ποτέ κάτι για το οποίο ήσασταν υπερήφανοι;
· Τι έχετε επισκευάσει, βελτιώσει ή οργανώσει πρόσφατα;
· Έχετε βοηθήσει να αλλάξει κάτι που δεν λειτουργούσε;
· Σε τι σας αρέσει να χρησιμοποιείτε τα χέρια σας ή τις ιδέες σας;
· Πότε νιώθετε δημιουργικοί ή εφευρετικοί;
Δέσμευση / Συμμετοχή (εστίαση στις επιλογές, τη συμμετοχή, την υπεράσπιση μιας ιδέας, τη φαντασία εναλλακτικών λύσεων, τη συμμετοχή σε συλλογικές δράσεις, την ανταπόκριση στις ανάγκες της κοινότητας και του κόσμου…)
- · Έχετε πάρει ποτέ μια απόφαση επειδή νιώθατε ότι ήταν το σωστό — ακόμα κι αν ήταν δύσκολο;
· Κάνετε κάτι για την προστασία του περιβάλλοντος, τη βοήθεια προς τους άλλους ή τη βελτίωση της κοινότητάς σας;
· Έχετε συμμετάσχει ποτέ σε μια ομάδα, υπογράψει κάτι ή υποστηρίξει έναν σκοπό;
· Έχετε πει ποτέ «όχι» σε κάτι που δεν σας φαινόταν σωστό ή δίκαιο;
Αφήστε τους να αναλογιστούν ελεύθερα — γράφοντας, σχεδιάζοντας ή μιλώντας.
3. Αναστοχαστείτε μαζί και σχεδιάστε τη δράση:
- Τι σας εξέπληξε σε αυτή τη δραστηριότητα; Τι θα θέλατε να κάνετε περισσότερο;
- Ποιο μικρό βήμα αισθάνεστε συναρπαστικό ή εφικτό για εσάς τώρα σε ποιο σημείο;
- Σε ποιον τομέα κάνετε ήδη κάτι για έναν καλύτερο κόσμο; Πού αισθάνεστε ήδη χρήσιμοι ή υπερήφανοι;
- Ποιοι τομείς αισθάνονται ισχυροί ή παραμελημένοι;
- Ποιες ενέργειες σας φέρνουν χαρά ή νόημα;
Παράδειγμα:
| Τομέας ζωής | Φροντίδα | Δημιουργία / Παραγωγή | Δέσμευση / Συμμετοχή |
| Οικογένεια | Ξυπνάω νωρίς για να ετοιμάσω πρωινό και να βεβαιωθώ ότι τα παιδιά μου θα πάνε στο σχολείο. Βοηθάω την κόρη μου με το άγχος της. | Οργανώνω τον εβδομαδιαίο καθαρισμό και σχεδιάζω τα γεύματα της εβδομάδας. Προσπαθώ να διατηρώ το σπίτι μας ήρεμο και σταθερό. | Έμαθα στα παιδιά μου να διαχωρίζουν τα απορρίμματα (ανακύκλωση) και να μην αγοράζουν πράγματα, που δεν χρειάζονται. Επέλεξα να περιορίσω τον χρόνο μπροστά στις οθόνες στο σπίτι. |
| Εργασία / Μάθηση | Φροντίζω ώστε οι ασθενείς και το προσωπικό να εργάζονται σε καθαρούς, ασφαλείς χώρους. Υποστηρίζω έναν νέο συνάδελφο που δεν μιλάει καλά αγγλικά. | Έχω βελτιώσει τον τρόπο που καθαρίζω, ώστε να είμαι πιο γρήγορος/η και να σπαταλώ λιγότερο προϊόν. Αφήνω πάντα τα δωμάτια σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι τα βρήκα. | Ζήτησα να συμμετάσχω σε εκπαίδευση οικολογικού καθαρισμού. Αρνήθηκα να πετάξω αχρησιμοποίητα γάντια και πρότεινα να τα δωρίσουμε. |
| Προσωπικός Τομέας / Εαυτός | Προσπαθώ να περπατάω κάθε μέρα και ακούω μουσική για να διαχειριστώ το άγχος. | Έμαθα πώς να διορθώνω μικρά σκισίματα στα ρούχα. | Αποφάσισα να κόψω το κάπνισμα πέρυσι και άρχισα ξανά το διάβασμα το βράδυ. Προσπαθώ να μην αγοράζω πλέον ρούχα γρήγορης μόδας. |
| Κοινότητα / Κοινωνία | Επισκέπτομαι την ηλικιωμένη γειτόνισσά μου για να δω αν είναι καλά και της φέρνω ψώνια. | Βοήθησα στη φύτευση λουλουδιών γύρω από το κτίριο μαζί με άλλους ενοίκους. | Συμμετείχα στην ομάδα γονέων του σχολείου για να μιλήσω για υγιεινά σνακ. Υπέγραψα ψήφισμα διαμαρτυρίας για να κρατηθεί ανοιχτό το τοπικό πάρκο. |
Παράδειγμα δημιουργικής χρήσης όπου χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικά χρώματα για τις διαφορετικές διαστάσεις (φροντίδα, δημιουργία/παραγωγή, δέσμευση/συμμετοχή). Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν αρχικά να αναπαραστήσουν τον σχετικό χρόνο που αφιερώνουν σε διαφορετικούς τομείς της ζωής τους:
