Praca z (eko)wartościami

• Grupa docelowa: Szkoły ponadpodstawowe, Kształcenie zawodowe, Szkoły wyższe, Dorośli, Osoby bezrobotne
• Cel: Szukanie połączeń ze światem, Budowanie solidarności, Proszę wyobrażać sobie i wymyślać świat podczas swojej kariery, Zmiana świata poprzez karierę
• Działanie: Ocenianie, Doradzanie
• Metoda: Indywidualna, Grupowa
• Czas trwania: 60 minutes

Scenariusz warsztatu/spotkania indywidualnego, który pomaga klientowi/klientce zastanowić się nad swoimi wartościami. Wykorzystywany jest zestaw kart wartości (lub alternatywnie lista wartości z wyjaśnieniem), wzbogacony o wartości związane ze zrównoważonym rozwojem. Działanie jest przeznaczone dla uczniów szkół średnich i studentów, absolwentów i dorosłych. Skierowane jest do klientów/klientek, którzy są zaangażowani lub sympatyzują z zielonymi zawodami i kwestiami, a także do tych, którzy jeszcze nie znaleźli związku z kwestiami środowiskowymi/zielonymi.

Inspiracja dla narzędzia

• M. Szymon – B-kreatywne karty Świat wartości (podręcznik)
• Barrett Values Centre – Ocena wartości osobistych

Uzasadnienie: Dlaczego jest to potrzebne?

Wartości są ważnym czynnikiem, kompasem dla klientów/uczestników i klientek/uczestniczek przy podejmowaniu decyzji dotyczących ich ścieżki kariery. Jeśli realizują swoje wartości w pracy, utrzymują poczucie sensu, zwiększają swoją motywację i zaangażowanie. Rozpoznanie i nazwanie wartości jest ważnym krokiem, który wielu klientów/klientek zaniedbuje (lub nie uwzględnia tematów związanych ze zrównoważonym rozwojem) przy podejmowaniu decyzji. Doradcy/facylitatorzy mogą odegrać w tym ważną rolę, wprowadzając temat i prowadząc ich w odkrywaniu (eko)wartości.

Cele

Po zakończeniu tego działania uczestnicy/uczestniczki będą potrafili:

• Zidentyfikować i nazwać swoje (eko)wartości, które są dla nich ważne oraz kierują ich zachowaniem, podejmowaniem decyzji i wyznaczaniem granic.
• Skoncentrować swoją uwagę na tematach związanych z ekologią/zrównoważonym rozwojem.
• Zrozumieć, w jaki sposób manifestują się te (eko)wartości oraz jak mogą je chronić i jak je wzmacniać.
• Dzielić się informacjami i wzajemnie inspirować się na temat (eko)wartości.

Potrzebne zasoby

• Wykaz wartości (w tym wartości ekologicznych) (Załącznik 1)
• Karty z (eko)wartościami jako uzupełnienie kart World of Values (Załącznik 2)
• Arkusz roboczy do pracy w grupach (Załącznik 3)
• Papier, pocztówki, długopis

Działania

Na początku sesji pomocne jest, aby doradca/doradczyni nakreślił ramy praktyki i określił, jakie są wartości i dlaczego są one ważne.

Wartości to podstawowe przekonania lub zasady, które wpływają na nasze decyzje, zachowanie i postrzeganie świata. Są to rzeczy, które uważamy za ważne i cenne w naszym życiu. Wartości służą jako niewidzialny kompas, który prowadzi nas w kierunku tego, co uważamy za znaczące, właściwe lub ważne. Pomagają nam odnaleźć sens i spełnienie w życiu, wzmacniają nasze relacje z innymi i światem oraz umożliwiają nam dokonywanie etycznych i moralnych wyborów.

Indywidualna instrukcja działania:

Jednym ze sposobów, aby pomóc klientom/klientkom dostroić się do tematu wartości w pracy indywidualnej, jest zastanowienie się nad momentami w ich życiu, kiedy odczuwali przyjemne emocje i byli przekonani, że podjęli właściwą decyzję. W ramach rozmowy warto zasugerować klientowi/klientce aby skupił/skupiła się na sytuacjach (z pracy lub życia osobistego), w których czuł/czuła się dobrze:

• najszczęśliwszy/najszczęśliwsza,
• spełniony/spełniona,
• dumni z siebie.

Zadanie: Proszę przypomnieć sobie sytuację/zdarzenie/moment, w którym czuł/czuła Pan/Pani (proszę wpisać powyższe uczucia).

Można zadać klientowi/klientce następujące pytania:

1. Co Pan/Pani robił/a i z kim Pan/Pani tam był/a?
2. Co przyczyniło się do Pana/Pani poczucia (szczęścia/szczęścia/złości)?
3. Czy inni dzielili z Panem?Panią te uczucia? Jak to wyglądało w Pana/Pani przypadku?
4. W jaki sposób i dlaczego to doświadczenie nadało sens Pana/Pani życiu? Jakie pragnienia/wartości/potrzeby zostały spełnione?

Opcjonalne pytania związane wyraźniej ze zrównoważonym rozwojem:

• W jaki sposób ta sytuacja połączyła Pana/Panią z innymi, naturą lub środowiskiem?
• Jaki wpływ miała (lub może mieć) ta sytuacja na innych lub otaczający Pana/Panią świat?
• O kogo lub o co dbał/dbała Pan/Pani (o ludzi, przyrodę lub społeczność) w tym, co Pan/Pani robił/robiła?

Na tym etapie pomocna może być lista wartości (załącznik 1) lub karty wartości (załącznik 2), z których klient/klientka wybiera te, które były dla niego istotne i ważne w danym momencie. Następnie mogą Państwo skupić się na dociekaniu i wzmacnianiu wartości poprzez następujące pytania:

• Dlaczego ta wartość jest dla Pana/Pani ważna?
• Jakie zachowania wspierają tę wartość?
• Co mógłby Pan/Pani zacząć robić, aby pełniej realizować tę wartość?
• Co mogliby Państwo przestać robić, aby lepiej wspierać tę wartość?
• Dlaczego ta wartość jest ważna w kontekście dzisiejszego świata (np. zmiany klimatu, nierówności społeczne)?
• W jaki sposób ta wartość może pomóc w budowaniu bardziej zrównoważonej przyszłości?
• Czy ta wartość może pomóc innym lub przyczynić się do dobrobytu przyszłych pokoleń?
• Gdyby wszyscy działali zgodnie z wartościami, których Pan/Pani tutaj doświadczył/a, jaki byłby wpływ na społeczeństwo lub planetę?

Instrukcje dotyczące działań grupowych:

1. Proszę pomyśleć o 3 sytuacjach, w których czuł/a się Pan/Pani szczęśliwy/a, spełniony/a, zadowolony/a lub dumny/a z siebie. Proszę zapisać każdą sytuację w arkuszu roboczym (Załącznik 3).
2. Doradca/doradczyni pokaże uczestnikom/uczestniczkom wartości i może skorzystać z listy wartości uzupełnionej o wartości ekologiczne (załącznik 1) lub kart wartości od M. Shymon z kartami wartości ekologicznych (załącznik 2). Następnie instruuje: “W każdej sytuacji proszę indywidualnie zastanowić się nad następującymi pytaniami i ważnymi informacjami oraz zapisać wartości na arkuszu roboczym (załącznik 3)”.

• Co przyczyniło się do Pana/Pani poczucia satysfakcji?
• W jaki sposób to doświadczenie nadaje sens Pana/Pani życiu?
• Jakie wartości Pan/i spełnił/a?

3. W małej grupie 2-4 uczestników/uczestniczek proszę podzielić się pytaniami lub odpowiedzieć na nie:

• Pod jakim względem te sytuacje były podobne?
• Jakimi wartościami się Pan/Pani kierował/a?
• Które wartości są najważniejsze?

Proszę zapisać w arkuszu 3 najważniejsze wartości.

Aby bardziej wyraźnie połączyć tę refleksję ze zrównoważonym rozwojem, doradca/doradczyni może dodać niektóre z poniższych pytań:

• Czy w grupie istnieją wspólne wartości, które mogłyby wspierać bardziej zrównoważone lub sprawiedliwe społeczeństwo?
• Które z Pana/Pani 3 najważniejszych wartości mogą pomóc Panu/Pani wnieść pozytywny wkład w społeczność lub planetę?
• Które z tych wartości mogłyby pomóc nam w czasach kryzysu środowiskowego lub społecznego?

4. Każdy z uczestników/uczestniczek wypowiada się w dużej grupie, aby opowiedzieć o kluczowej wartości i o tym, co ona dla niego oznacza. Działaniem rozszerzającym może być kategoryzacja wartości na osobiste, rodzinne, społeczne, kulturowe, zawodowe, ekologiczne. Każda osoba ma inne wartości i nadaje im inne priorytety, ponieważ jest wyjątkowa. Wartości wpływają na wybór kierunku studiów i zawodu.

Refleksje/Wnioski

Doradcy/doradczynie pracują z obszerną listą wartości, obserwując, w jaki sposób eko-wartości są włączane do rankingu wartości i co oznaczają dla klienta/klientki. W wybranych prewencyjnych programach edukacji zawodowej można skupić się przede wszystkim na wartościach ekologicznych.